Hoe muziek luisteren je brein, stemming en welzijn beïnvloedt

Wat zijn de voordelen van muziek luisteren?
Muziek luisteren activeert vrijwel elk deel van je brein. Het vermindert stress, verlaagt je cortisolniveau, verbetert je geheugen, helpt je emoties te reguleren en stimuleert je cognitieve functies. Muziek kan je productiviteit verhogen, je uithoudingsvermogen tijdens het sporten vergroten, sociale banden versterken en zelfs je mentale gezondheid ondersteunen door je te helpen emoties te uiten en trauma te verwerken.

Hoe beïnvloedt muziek je brein en lichaam?
Muziek activeert de systemen in je brein die betrokken zijn bij horen, emoties, beweging en beloning. Daardoor komt dopamine vrij en worden zenuwbanen versterkt. Lichamelijk helpt muziek je hartslag en ademhaling te reguleren, ondersteunt het je uithoudingsvermogen tijdens het sporten en verbetert het je algehele welzijn. Op cultureel vlak versterkt muziek verbondenheid, houdt het verhalen levend en bevordert het empathie tussen gemeenschappen.

Als muziekliefhebber zal het je niet verbazen dat muziek goed voor je is. Wat je misschien wél verrast, is hoe verstrekkend die voordelen zijn.

De openingszin van een artikel van Johns Hopkins Medicine over dit onderwerp luidt: Wil je je lichaam trainen? Ga naar de sportschool. Wil je je brein trainen? Luister naar muziek.

Pak dus iets te drinken en ga er lekker voor zitten, want we gaan ontdekken welke voordelen muziek heeft en wat het precies met je brein doet.

Hoeveel mensen luisteren naar muziek?

Foto door Andrea Piacquadio

Muziek is een breed begrip dat van alles omvat. De één heeft bijvoorbeeld de hele dag muziek opstaan, terwijl de ander alleen af en toe iets hoort.

Ze hebben allebei naar muziek geluisterd, alleen in verschillende hoeveelheden. Misschien verrassend, maar beide tellen mee. Wel geldt meestal: hoe langer en vaker iemand luistert, hoe groter het effect.

Een exact cijfer is onmogelijk te geven. Op basis van gegevens uit verschillende bronnen meldde Nielsen dat 93% van de Amerikanen naar muziek luistert.

En hoewel we de bron niet konden vinden, wordt het volgende vaak aangehaald: "Volgens de statistieken luistert 90% van de wereldbevolking (ongeveer 7,11 miljard mensen) naar muziek."

De manier waarop we naar muziek luisteren, is ingrijpend veranderd. We kunnen op elk moment muziek opzoeken en streamen. We hoeven er geen speciale gelegenheid meer van te maken door een avond uit te gaan of een paar uur de radio aan te zetten.

Daarom is muziek luisteren inmiddels iets wat bijna iedereen dagelijks doet.

Luisteren we steeds meer naar muziek?

Kort gezegd: ja. Naast de enorme groei van streamingdiensten is ook de hoeveelheid muziek waar de gemiddelde persoon naar luistert toegenomen. Nu muziek steeds makkelijker en goedkoper toegankelijk is, wordt het lastiger om iemand te vinden die geen abonnement op een muziekdienst heeft.

De International Federation of the Phonographic Industry (IFPI) meldde dat 43.000 gebruikers uit 26 landen 20,7 uur naar muziek luisterden. Dat is een stijging van 0,6 uur ten opzichte van de 20,1 uur in het voorgaande jaar.

De verdeling is als volgt:

• Audiostreaming: 32%.
• Videostreaming: 31%.
• Radio: 17%, en gekochte muziek: 9%.
• Livemuziek: 4%.
• Overig: 7%.

Het rapport verscheen in februari 2024: Uit wereldwijd onderzoek van IFPI blijkt dat we meer muziek luisteren, op meer manieren dan ooit – IFPI.

Als mensen zeggen dat hun leven een soundtrack heeft, is dat niet overdreven. Van de ondervraagden luisterde 50% naar muziek in de auto, 45% onderweg naar werk of studie, 41% tijdens het ontspannen, 39% tijdens het huishouden en 33% tijdens het sporten.

Ook luisteren steeds meer mensen naar muziek om in slaap te vallen. Van zonsopkomst tot zonsondergang en op alle momenten daartussen: mensen luisteren naar muziek.

Nu we een beter beeld hebben van hoeveel we naar muziek luisteren, is het tijd om te kijken wat het ons oplevert. Want je favoriete artiest doet meer voor je dan je misschien denkt.

Wat zijn de psychologische voordelen van muziek luisteren?

Last van stress? Neem vier keer per dag een dosis muziek.

Zo eenvoudig is het misschien niet, maar muziek luisteren kan stress en angst helpen verminderen. En dat effect is niet gering.

Onderzoek laat zien dat je parasympathische zenuwstelsel wordt geactiveerd wanneer je naar muziek luistert. Als dit systeem actief wordt, neemt de stressreactie af.

Bij stress is het cortisolniveau in je lichaam verhoogd. Muziek luisteren verlaagt dat niveau, waardoor je je prettiger en meer ontspannen voelt.

Uit een boeiend onderzoek bleek dat mensen die vlak voor een operatie 30 minuten naar muziek luisterden, aanzienlijk lagere cortisolwaarden hadden dan mensen die geen muziek hadden gehoord.

Ook bij patiënten met kanker bleek muziek luisteren in een medische setting samen te gaan met minder angst.

Een mogelijke verklaring voor de kracht van muziek in zulke situaties is dat muziek gevoelens oproept. Het kan ons vreugde, rust en troost bieden en zo negatieve gevoelens deels verzachten.

Bovendien richten we onze aandacht vaak op de tekst en de melodie, waardoor we minder bezig zijn met wat ons dwarszit.

Let op: hoe fijn muziek ook is, zoek professionele hulp en ondersteuning als je die nodig hebt. Hoeveel Ed Sheeran je ook luistert, het vervangt geen medische zorg.

Welke muziek werkt het best om te ontspannen?

Het zou een gemiste kans zijn om de ontspannende werking van muziek te bespreken zonder een paar aanbevelingen te noemen. Meestal wordt klassieke muziek het vaakst aangeraden.

Toch zeggen sommige deskundigen dat alle nummers waar je blij van wordt een goede keuze zijn.

Een team van onderzoekers, een muziekgroep en geluidstherapeuten werkte samen aan een nummer waarvan wetenschappelijk is aangetoond dat het stress vermindert.

Weightless van Macaroni Union.

Zet het op herhalen en kijk hoe je je na 30 minuten voelt. Laat in de reacties weten of het werkte!

Wat zijn de cognitieve voordelen van muziek luisteren?

Een boeiend onderzoek liet zien dat mensen met alzheimer nog op muziek reageren wanneer veel andere functies al zijn uitgevallen. Vooral muziek uit hun jeugd of uit perioden waaraan ze gelukkige herinneringen hebben, activeerde de hersengebieden die met het geheugen samenhangen.

Maar dat is slechts één onderdeel van onze complexe cognitieve functies. Muziektherapie wordt ingezet om mensen te helpen gevoelens te herkennen en te uiten die ze moeilijk onder woorden kunnen brengen.

Daarnaast bespreekt Harvard Health Publishing een enquête waaruit bleek dat mensen die naar muziek luisterden, over het algemeen een beter mentaal welzijn hadden.

Van de mensen die als kind naar muziek hadden geluisterd, beoordeelde 68% hun vermogen om nieuwe dingen te leren als uitstekend of zeer goed. Bij degenen die als kind niet naar muziek hadden geluisterd, was dat slechts 50%.

Het onderzoek omvatte maar 3.185 volwassenen ouder dan 18 jaar, een relatief kleine groep. En hoewel de resultaten op zelfrapportage waren gebaseerd, ervoeren de muziekluisteraars muziek als iets positiefs.

Placebo of niet, er was een verband tussen muziek luisteren en hoe mensen hun eigen prestaties inschatten.

Los van de onderzoeksmethode ondersteunen ook andere wetenschappelijke onderzoeken naar muziek en neurologie deze bevindingen.

Om te beginnen activeert muziek het meest uitgebreide en gevarieerde netwerk in het brein. Dat muziek de auditieve cortex activeert, ligt voor de hand. Maar er gebeurt meer.

Ook de hersengebieden die bij emoties betrokken zijn, worden actief. Dat gebeurt nog sterker bij muziek die ons raakt, wat vaak heel persoonlijk is. Het fascinerende is dat die gebieden synchroon werken.

Nu wordt het iets ingewikkelder, dus blijf er even bij. Terwijl we luisteren, veranderen onze hersenactiviteitspatronen mee met de muziek.

We hebben dus de auditieve en emotionele aspecten. Maar bij de deelnemers aan het onderzoek waren in hun hersenactiviteit ook tekenen van visuele verwerking te zien. Tijdens het luisteren zijn dus de auditieve, prefrontale, limbische, striatale en affectieve gebieden en processen betrokken.

Met andere woorden: horen, begripsvorming en interpretatie (denken en redeneren), emoties, verwachting en het voorspellen van beloning (dopamineafgifte als reactie op muziek) worden allemaal tegelijk actief. Muziek activeert meer hersengebieden dan vrijwel elke andere activiteit.

Je brein is gewoon dol op muziek.

Zenuwbanen verzwakken als ze niet worden gebruikt, waardoor ze minder efficiënt werken. Het brein besteedt geen energie aan iets wat het niet nodig heeft. Wat je niet gebruikt, raak je dus letterlijk kwijt.

Die verbindingen krijgen dan een andere functie. Muziek is geen allesomvattende oplossing, maar houdt al die verbindingen wel actief, simpelweg doordat het vrijwel het hele brein inschakelt.

De enige andere activiteit die in de buurt komt van muziek als het gaat om het aantal betrokken hersengebieden, is meedoen aan sociale activiteiten die je ook echt leuk vindt.

Lees meer: Waarom is muziek goed voor het brein? – Harvard Health.

Word je productiever van muziek luisteren?

Tijd om de onderzoeken erbij te pakken! Veel mensen zeggen dat ze beter werken met muziek, maar net zo veel mensen hebben stilte nodig. Binaurale muziek en lo-fi worden vaak genoemd op forums met productiviteitstips. Specifieke geluidsgolven zouden een hersengebied 'ontgrendelen', waardoor je beter werkt.

Of je hoort dat klassieke muziek de enige muzieksoort is die je prestaties kan verbeteren.

Daarom kijken we naar de wetenschap. Persoonlijke ervaringen zijn waardevol, maar onderzoek en bewijs geven meer houvast.

Een onderzoek uit 2023, "Don't Stop the Music," Please: The Relationship between Music Use at Work, Satisfaction, and Performance, geeft al vroeg aan dat er meer onderzoek naar dit onderwerp nodig is.

Muziek wordt echter al jaren gebruikt om mensen te motiveren, bijvoorbeeld in het BBC-radioprogramma Music While You Work. Het idee dat muziek mensen helpt productief te zijn, is dus niet nieuw. Gedegen onderzoek ernaar is dat wel.

Terwijl het werk is verschoven van fabrieken en lichamelijke arbeid naar kantoorbanen en denkwerk, zijn we ook veel meer naar muziek gaan luisteren.

Tel daar de makkelijke toegang bij op en de kans is groot dat je vaker dan ooit muziek luistert tijdens je werk. Muziek is veranderd van iets wat je moest aanschaffen in iets wat direct beschikbaar is.

Mensen gaven aan muziek te luisteren om zich op hun taak te concentreren, maar ook om even aan die taak te 'ontsnappen'.

Eerdere onderzoeken leveren tegenstrijdige resultaten op. Sommige wijzen erop dat muziek met zang enorm afleidt.
Omdat er voor beide standpunten wetenschappelijke ondersteuning is, lijkt het vooral af te hangen van persoonlijke kenmerken: je concentratievermogen, hoe makkelijk je van nature je aandacht vasthoudt en het soort muziek.

Kan muziek luisteren lichamelijke voordelen hebben?

We hebben al verschillende lichamelijke voordelen van muziek luisteren genoemd, zoals een lager cortisolniveau. Maar hoe zit het tijdens het sporten?

Iedereen die weleens naar de sportschool gaat of thuis sport, weet dat muziek er vaak bij hoort.

Het National Center for Health Research noemt twee belangrijke redenen waarom muziek luisteren tijdens het sporten werkt. De eerste is dat sporten saai kan zijn. Denk aan 10 kilometer hardlopen, zoveel mogelijk herhalingen doen met gewichten of 30 minuten roeien.

Dat kost allemaal tijd. Je kunt prima zonder muziek sporten, maar muziek leidt je aandacht af van de inspanning. Zo kunnen je lichaam en geest bijna op de automatische piloot overschakelen.

Je houdt de activiteit dan makkelijker vol doordat je spiergeheugen het overneemt.

Maar de interessantste reden om tijdens het sporten naar muziek te luisteren, is dat het je uithoudingsvermogen kan vergroten. Muziek met een tempo dat bij je activiteit past, houdt je gemotiveerd en helpt je door te zetten als je moe wordt.

Tijdens het sporten stemmen we onze bewegingen automatisch af op de beat van de muziek. We trappen bijvoorbeeld sneller of langzamer mee op het ritme.

Onderzoek laat zien dat dit onze sportprestaties verbetert: we lopen verder en sneller en tillen zelfs zwaardere gewichten. Het verband is zo sterk dat er voor elke soort lichamelijke activiteit zelfs aanbevolen tempo's in bpm zijn, oftewel beats per minuut.

Heeft muziek luisteren sociale voordelen?

Hoewel we muziek tegenwoordig vaak alleen en digitaal beleven, was muziek vroeger een sociale gebeurtenis die je live meemaakte. Kleine groepen kwamen samen voor pianorecitals, muziek in schuren en optredens van lokale artiesten.
In de loop van de tijd groeiden die groepen uit tot de duizenden bezoekers die nu samenkomen.

De wetenschap vertelt ons dat samen zingen de afgifte van oxytocine stimuleert, het gelukshormoon. Maar er gebeurt meer: de grenzen van ons 'zelf' vervagen. De onderzoekers vergeleken dit met de rubberenhandillusie.

Het onderzoek stelt dat wanneer een groep hetzelfde doet als wij, in dit geval meezingen met muziek, de activiteit in onze zenuwbanen het moeilijk maakt om onszelf van anderen te onderscheiden. De onderzoekers omschreven dit als een tijdelijke verbondenheid tussen onszelf en de mensen om ons heen.

Dit zogenoemde samenvloeien van jezelf en de ander, oftewel het ontstaan van verbondenheid, is essentieel voor sociale groepen en onderlinge banden.

Muziek en culturele verbondenheid

Cultuur helpt een groep mensen te overleven en tot bloei te komen. De rol van muziek daarin is enorm. Muziek en cultuur zijn al sinds een ver verleden met elkaar verweven. Verhalen over religie, cultuur en folklore werden in liederen verwerkt en aan mensen doorgegeven.

Sommige vormen van muziek kun je zien als verhalen vertellen. Dat helpt groepen voort te bestaan doordat ze hun geschiedenis begrijpen en weten hoe de wereld hen heeft gevormd.

In veel culturen worden verhalen in de moedertaal gezongen. Dat kan bij baby's en peuters de basis leggen voor communicatie. Ook wanneer families naar de andere kant van de wereld verhuizen, blijven ze zo verbonden met hun familiegeschiedenis.

Uiteindelijk wordt dit van generatie op generatie doorgegeven. Het vormt een band met het verleden en met de mensen die ons voorgingen.

Dankzij digitale muziek en sociale media zien we nu dat culturele en regionale muziek grenzen oversteekt. Zo bereikt deze muziek meer mensen en groeit de verbondenheid tussen verschillende groepen.

In een recente nieuwsbrief van SongsBrew werd bijvoorbeeld beschreven hoe regionale Mexicaanse muziek een van de populairste muzieksoorten ter wereld werd. Het genre breekt records en dringt overal door tot de reguliere hitlijsten.

Muziek kan ons inzicht geven in andere culturen. Als we die met respect benaderen, kunnen we er steeds opnieuw van genieten.

Muziek kan de boodschap van diversiteit en inclusie versterken door mensen kennis te laten maken met nieuwe culturen, de stemmen van gemarginaliseerde gemeenschappen hoorbaar te maken en ons begrip en onze waardering voor verschillende gemeenschappen te vergroten.

De voordelen van muziek luisteren voor je mentale gezondheid

We hebben al een paar voordelen van muziek luisteren voor ons mentale welzijn genoemd. Muziek heeft inmiddels een vaste plek in de geestelijke gezondheidszorg. Een onderzoek uit 2022 liet zien dat muziek stress en angst hielp verminderen.

Het is aangetoond dat actief met muziek bezig zijn, zingen of een instrument bespelen kan helpen je stemming te reguleren.

De afgelopen jaren wordt muziektherapie steeds vaker ingezet.

Muziek schept een veilige, ondersteunende omgeving die kan helpen bij traumaverwerking. Muziektherapie is een therapeutische behandeling waarvan de werking wetenschappelijk is onderbouwd.
Muziektherapie wordt inmiddels op veel scholen, in ziekenhuizen en in particuliere praktijken aangeboden.

Muziek maken en luisteren bieden ruimte voor zelfreflectie, emotionele ontlading en creativiteit.

Muziek heeft niet alleen effect bij vastgestelde psychische aandoeningen. Voor gemarginaliseerde groepen kan muziek ook bewustwording creëren en een boodschap verspreiden.

Muziek kan groepen zichtbaarder maken, hun identiteit vieren en tegelijk opkomen voor sociale rechtvaardigheid.

Door een groter bereik en meer luisteraars kan muziek een deel van de mentale druk verlichten die sommige groepen ervaren. Dit onderwerp gaat veel dieper dan we hier kunnen bespreken.

Maar het is goed om te bedenken dat jazz, blues, folk, hiphop en reggae gemarginaliseerde groepen een stem hebben gegeven, waarbij hun eigen verhaal centraal stond.

Ook muzikanten die open zijn over hun psychische problemen en daarover schrijven, kunnen mensen helpen zich minder alleen te voelen. Als miljoenen mensen zich in een songtekst herkennen, ontstaat er een gemeenschap van mensen die het begrijpen.

Het gaat daarbij niet alleen om songteksten en zingen over mentale gezondheid. Bekende artiesten die zich hierover uitspreken en veel fans hebben, maken het gesprek voor een groter publiek toegankelijk.

Wanneer bekende artiesten zulke onderwerpen bespreken, groeit de aandacht ervoor en neemt de acceptatie toe. Dat geeft mensen sterker het gevoel dat ze begrepen worden en dat miljoenen anderen achter hen staan.

Het onderzoek naar de voordelen van muziek luisteren gaat door. Dit is slechts een beknopt overzicht van de invloed die muziek dagelijks op miljoenen mensen heeft.

Het is dus eigenlijk geen wonder dat 616,2 miljoen mensen een abonnement op een muziekstreamingdienst hebben. Muziek speelt zo'n grote rol in ons leven. Besteed je luistertijd daarom aan streamingplatforms waar je blij van wordt. Nu niet tevreden? Stap met een paar tikken over.